احاديث صحیح و ضعيف در مورد فضايل ماه مبارک رمضان و روزه

قسمت دوم

پس صوت در ماه رمضان است، و شدت پيکار و جنگ در ماه شوال است، و جدايي (و پيکار) قبائل در ماه ذي القعده است، و در ماه ذي الحجه بر حاجيان يورش مي برند، و اما محرم و (آيا مي دانيد) محرم چه ماهي است؟ ماهي است که اول آن مصيبت و بلائي بر امتم است، و آخر آن فرج و گشايش براي امتم است..».

اما اين حديث بسيار ضعيف است و هيثمي در " مجمع الزوائد" گفته: «طبراني آنرا روايت کرده، و (در سند آن) شخصي بنام عبدالوهاب بن الضحک وجود دارد که او متروک است». مجمع الزوائد (7/310).

و ابن جوزي نيز اين حديث را از طريق طبراني در کتاب "الموضوعات" ‏(1687)‏ نقل کرده و گفته: «اين حديث صحيح نيست، و عقيلي مي گويد: عبدالوهاب چيزي نيست! و او متروک الحديث است. و ابن حبان گفته: عبدالوهاب حديث سرقت مي کند، و احتجاج به او جايز نيست. و دارقطني گفته: عبدالوهاب منکر الحديث است.

در ضمن مشابه اين حديث نيز در چند روايت آمده که همگي آنها ضعيف هستند.

اين روايات مجموعه اي از احاديث ضعيف و ساختگي بودند که در خصوص فضايل ماه رمضان در ميان کتابهاي ديني راه يافته بودند و در سخنراني خطباي مساجد شنيده مي شوند، البته علاوه بر آنها احاديث ضعيف و دروغين ديگري در همين خصوص وجود دارند که ما تنها به بعضي از آن احاديث ضعيف مشهور اشاره نموديم.

البته شکي وجود ندارد که ماه رمضان، ماه مبارک و پرفضيلتي است و اين امر بوسيله احاديث صحيح زيادي ثابت شده است که وجود آن احاديث ما را از احاديث ضعيف بي نياز کرده اند، از اينرو شايسته است که نويسندگان و خطباء مواظب باشند و هر حديثي را به صرف آنکه در منابع حديثي وارد شده اند روايت نکنند و مراقب ذهن مخاطبين خود باشند، چرا که بسياري از مردم با درجه احاديث آشنايي ندارند و ممکن است شنيدن يا خواندن يک حديث ضعيف تاثير منفي بر افکار يا عقايد و يا اخلاق و اعمال او بگذارد، و اندک اندک ذهن و افکار جامعه مسلمانان بخاطر وجود اين روايات دچار انحراف شود.

ادامه نوشته

احاديث صحیح و ضعيف در مورد فضايل ماه مبارک رمضان و روزه

                                                         قسمت اول

در مورد فضايل ماه مبارک رمضان احاديث زيادي وارد شده اند؛ که البته همه ي آنها صحيح نيستند و حتي بعضي از آن احاديث دروغ و ساختگي هستند.

از اينرو هر مسلماني بايد مراقب باشد که احاديث را بشناسد و قبل از بيان آن از صحت حديث اطمينان حاصل کند، خصوصا خطباء و دعوتگران که بايد نسبت به اين قضيه حساستر باشند تا مبادا اذهان مخاطبان خود را بخاطر احاديث ضعيف يا دروغين منحرف کنند، و بجاي آنکه داعي خير باشند دعوتگر به سوي انحراف باشند!

ما در اينجا به حول و قوه الهي چندين حديث ضعيف و صحيح را در مورد فضايل ماه رمضان ذکر مي کنيم، و ابتدا با احاديث ضعيف شروع مي کنيم تا خوانندگان گرامي ابتدا با اين احاديث ناصحيح آشنايي يابند و آنگاه پس از ذکر چند حديث ضعيف مشهور، به ذکر احاديث صحيح در باب فضايل رمضان و روزه خواهيم پردخت.

الف) چندين حديث ضعيف يا موضوع در بيان فضايل رمضان:

1- حديث مشهور سلمان را که ابن خزيمه در صحيح خود روايت کرده و گفته: بابي در مورد فضائل ماه رمضان اگر خبر صحيح باشد! سپس مي گويد: حدثنا على بن حجر السعدي حدثنا يوسف بن زياد حدثنا همام بن يحيى عن علي بن زيد بن جدعان عن سعيد بن المسيب عن سلمان قال: خطبنا رسول الله صلى الله عليه وسلم في آخر يوم من شعبان فقال: «أيها الناس، قد أظلكم شهر عظيم، شهر مبارك، شهر فيه ليلة خير من ألف شهر، جعل الله صيامه فريضة، وقيام ليله تطوعاً، من تقرب فيه بخصلة من الخير كان كمن أدى فريضة فيما سواه، ومن أدى فيه فريضة كان كمن أدى سبعين فريضة فيما سواه، وهو شهر الصبر، والصبر ثوابه الجنة، وشهر المواساة، وشهر يزداد فيه رزق المؤمن، من فطر فيه صائماً كان مغفرة لذنوبه، وعتق رقبته من النار، وكان له مثل أجره من غير أن ينتقص من أجره شيء. قالوا : ليس كلنا نجد ما يفطر الصائم، فقال: يعطي الله هذا الثواب من فطر صائماً على تمرة أو شربة ماء أو مذقة لبن، وهو شهر أوله رحمة ، وأوسطه مغفرة، وآخره عتق من النار، من خفف عن مملوكه غفر الله له، وأعتقه من النار، فاستكثروا فيه من أربع خصال: خصلتين ترضون بهما ربكم ، وخصلتين لا غنى بكم عنهما: فأما الخصلتان اللتان ترضون بهما ربكم: فشهادة أن لا إله إلا الله، وتستغفرونه، وأما اللتان لا غنى بكم عنهما : فتسألون الله الجنة، وتعوذون به من النار، ومن أشبع فيه صائماً سقاه الله من حوضي شربةً لا يظمأ حتى يدخل الجنة».

يعني: سعيد ابن مسيب از سلمان رضي الله عنه روايت مي کند که او گفت: رسول خدا صلي الله عليه وسلم در روز آخر ماه شعبان براي ما خطبه اي ايراد فرمودند و گفتند: « اي مردم! ماه بزرگي بر شما وارد خواهد شد، که ماه مبارکي است، و در آن شبي هست که از هزار ماه بهتر است، خداوند متعال روزه اين ماه را فرض کرده است، و قيام شب آنرا سنت و مستحب قرار داده، هرکسي که در اين ماه با عمل نيکي به خدا تقرب جويد بمانند آنست که در غير ماه رمضان فريضه اي انجام داده باشد، و هرکس در آن فريضه اي انجام دهد بمانند آنست که هفتاد فرض را در غير رمضان انجام داده باشد. و رمضان ماه صبر است، و ثواب صبر نيز بهشت است، و ماه همدردي و غمخواري است. و ماهي است که در آن رزق مومن زياد مي گردد، هرکسي که در اين ماه روزه داري را افطار دهد اين عمل موجب آمرزش گناهانش مي شود، و از آتش جهنم رهايي مي يابد، و همانند اجر روزه دار نصيب وي مي شود بدون آنکه چيزي از ثواب او (روزه دار) کاسته شود».

صحابه گفتند: همه ي ما توان افطار دادن روزه دار را نداريم. فرمودند: « خداوند متعال اين ثواب را براي کسي که روزه داري را با يک خرماي يا يک جرعه آب يا شير افطار دهد نيز مي دهد. و ماه رمضان ماهي است که اول آن رحمت، و وسط آن مغفرت، و آخرش رهايي از آتش جهنم است. هرکس که بر غلام و کنيز خود آسان بگيرد خداي متعال وي را مغفرت کرده و از آتش جهنم آزادش مي کند. پس در آن ماه چهار خصلت را زياد انجام دهد؛ دو خصلت که بوسيله آن پروردگارتان را خشنود کنيد، و دو خصلت ديگر که شما از آن بي نياز نيستيد: دو عملي که توسط آن خداي خود را راضي مي کنيد: شهادت دادن به لا اله الا الله، و استفغار و طلب آمرزش از اوست. و دو عمل ديگري که از آن بي نياز نخواهيد شد: از خداي متعال بهشت را مسئلت کنيد، و از آتش جهنم به او پناه ببريد. و هرکس در اين ماه روزه داري را سير کند خداي متعال وي را از حوض من سيراب مي گرداند که ديگر هيچگاه تشنه نمي شود تا آنکه داخل بهشت ميگردد».

اين حديث ضعيف است، چنانکه از علماي هيئت دائمي افتاء در خصوص صحت يا ضعف اين حديث استفتاء مي شود و آنها مي گويند: «در سند اين حديث شخصي بنام "على بن زيد بن جدعان" وجود دارد که به دليل بدي حافظه اش (راويي) ضعيفي است. همچنين در سند آن شخص ديگري بنام "يوسف بن زياد البصري" وجود دارد که او منکر الحديث است، و باز شخص ديگري بنام "همام بن يحيى بن دينار العودي" در سند آن وجود دارد که حافظ ابن حجر رحمه الله در کتاب "التقريب" در مورد وي گفته: فرد ثقه اي است ولي گاهي دچار وهم و اشتباه مي شود.

با اين وجود: حديث با اين سند جزو احاديث دروغين نيست، اما حديث ضعيفي است، و البته فضايل رمضان بسيارند که توسط احاديث صحيح ديگر ثابت شده اند».

ادامه نوشته