وقتي کسي مي ميرد ووصيت ميکند که نمازهاي قضاشده او را با پرداخت پول به جا اورند ويا وصيت حج واجب ميکند تا از ثلث اموالش در اين راه خرج شود.

اگر هنوز زنده است و فوت نکرده و توانايي دارد، بايد خودش به حج واجب برود و نمي تواند آنرا به زمان بعد از مرگش موکول کند، و اما اگر توانايي رفتن ندارد مي تواند مسلماني را نايب خود کرده تا بجاي وي حج کند. و در مورد نمازهايي که نخوانده؛ بايد صادقانه توبه و استفغار کند و در عوض تا زمانيکه زنده است بايد تمام نمازهايش را در سر وقت خود بخواند، حتي اگر مريض و ناتوان باشد بايد نمازهاي فرض خود را در سر وقت – آنگونه که برايش مقدور است - بخواند، و نيازي به قضاي نمازهاي گذشته اش نيست و اميد است که توبه او باعث پاک شدن گناهانش شود.

اما اگر اکنون فوت کرده است، در آنصورت:

شخصي از اوليايش مي تواند - از اموالي که از وي بجا مانده است - حج او را بجا آورد، اما اگر در زمان حياتش توانايي مالي را نداشته است و شرعا حج بر وي واجب نبوده، در آنصورت اکنون هم نيازي نيست کسي بجاي او حج کند، زيرا حج بر او واجب نبوده است. ولي باز هم اگر بخواهيد مي توانيد از يک سوم اموالش بجاي او حج کنيد. و اگر در زمان حياتش توانايي مالي را داشته ولي حج نرفته و يا موفق نشده است، اکنون يکي از اوليايش بجاي او حج کند.

در مورد نمازهايش: نماز مانند حج نيست و کسي نمي تواند بجاي او بعد از مرگش نمازهاي قضايش را بجا آورد، و يا بخواهد با پول نمازش را جبران کند!! نماز با پول جبران نمي شود و هر مسلماني موظف است که در زمان حياتش نمازهاي خود را شخصا بخواند، و بعد از مرگش ديگر قضاي نمازهاي او فايده اي ندارد و شريعت نيز چنين چيزي را مشروع نکرده که کسي بخواهد نمازهايش را بعد از مرگ با پول يا چيز ديگري جبران کند، براي همين است که شريعت اسلام بسيار تاکيد بر اداي نمازها در سر وقت خود دارد، زيرا نماز قضا شدني نيست مگر براي کسي که در خواب مانده و يا بدليل مشغله فکري يادش نبوده که وقت نماز شده است. در غير اين دو حالت قضاي نماز مشروع نيست، زيرا پيامبر صلي الله عليه وسلم فرمودند: «من نسي صلاة أو نام عنها فکفارتها أن يصليها إذا ذکرها». مسلم (684).

يعني: «هر کس نمازي را فراموش کند يا به خواب برود و نمازش را نخواند، کفاره آن اين است که هرگاه به يادش آمد آن را بخواند».

بعضى از عبادات مانند نماز منحصر به اوقات معينى هستند، و همانگونه كه نماز خواندن قبل از وقت قابل قبول نيست بعد از وقت نيز اگر عمدا و يا از روى كسالت ترك شود قابل قبول نيست مگر اينكه فراموش كرده باشد و يا خوابش برده باشد همانطور كه شرح داده شد.

بنابراين اگر اين شخص فوت کرده است، تنها حج او را بجا آوريد، اما نمازهايش قضا شدني نيست چه با پول باشد يا قضا کردن توسط شخصي ديگر، بلکه برايش دعاي خير کنيد تا شايد الله متعال گناهانش را ببخشايد.

پيامبر صلي الله عليه وسلم فرمودند: «إِذَا مَاتَ الْإِنْسَانُ انْقَطَعَ عَنْهُ عَمَلُهُ إِلَّا مِنْ ثَلَاثَةٍ: إِلَّا مِنْ صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ، أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ، أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو لَهُ» مسلم 1631

يعني: «هرگاه انسان بميرد عملش قطع مي شود؛ مگر از سه چيز: صدقه جاريه يا علمي که از آن استفاده مي شود يا فرزند صالحي که برايش دعا مي کند».

پس برايش دعا کنيد تا خداي متعال گناهانش را بيامرزد.