ولایت غـور

بر‌اساس مفاد قانون اساسی افغانستان، قدرت سیاسی در این کشور مشروعیت خود را از طریق انتخابات آزاد و عادلانه به‌دست می‌آورد. انتخابات سال آینده از هر نگاه از سایر انتخابات‌ها متفاوت می‌باشد. تصویب و توشیح قانون جدید انتخابات، انتقال نظامی از نیروهای خارجی به نیروهای افغان، بیرون‌رفتن برخی از نیروهای خارجی از افغانستان در سال آینده، افزایش ناامنی و تنش میان جریان‌های مختلف سیاسی از شاخصه‌های اساسی این انتخابات‌اند.
در دموکراسی‌ها یک دولت، مشروعیت خود را از انتخابات و نتایج حاصله از اراده مردم به‌دست می‌آورد، اما مشروط به این‌که انتخابات طبق قانون به‌طور شفاف، آزاد و عادلانه برگزار شود و زمینه‌های لازم برای شرکت در انتخابات سراسری فراهم شود. برای یک انتخابات مشروع معیارها و شرایطی وجود دارند که لازمه اعتبار و مشروعیت انتخابات است. در این مقاله کوشش می‌کنم تا این معیارها و مشخصات را مورد مطالعه قرار دهم.

الف: مشخصات یک انتخابات آزاد و عادلانه

۱- انتخابات آزاد

- آزادی بیان و اندیشه برای کاندیداها، رای‌دهندگان، رسانه‌ها و دیگران؛

- آزادی گردهمایی و اجتماعات؛
- رفع موانع در رابطه به تبلیغات انتخاباتی و به راه‌اندازی پروسه انتخابات؛
- نبود موانع برای مشارکت آزادانه مردم در انتخابات؛
- رای‌دهی سراسری مبتنی بر مساوات؛
- آزادی انتخاب.
۲- انتخابات عادلانه
- پروسه شفاف؛
- موجودیت سیستم انتخاباتی که برای یک گروه خاص برتری قایل نباشد؛
- ایجاد یک اداره انتخاباتی مستقل و بی‌طرف؛
- برخورد غیرجانب‌دارانه و متوازن با همه کاندید‌اها از سوی رسانه‌ها، نیروهای امنیتی، عدلی و قضایی؛
- تبلیغات صادقانه؛
- بی‌طرفی برنامه‌های آموزشی انتخاباتی؛
- رسیدگی به مراکز رای‌دهی برای همه اطراف ذی‌دخل در انتخابات؛
- سری بودن رای؛
- مدل یگانه برای برگه‌های رای‌دهی؛
- مراکز رای‌دهی متناسب با شمار رای‌دهندگان؛
- برخورد با رای‌دهندگان با برابری به‌شکل عادلانه؛
- احترام به پروسیجرهای پیش‌بینی شده در قوانین و مقررات.

ب: معیارها و مشخصات

رای به مثابه منبع مشروعیت یک انتخابات مشروع، اساس پروسه انتخابات محسوب می‌شود؛ رای، حق مدنی و سیاسی یک شهروند و بازتاب‌دهنده اراده مردم در انتخاب نمایندگان‌شان است. رای، به قدرت حاکمه مشروعیت می‌بخشد تا به‌نام مردم تصمیم بگیرد و از مردم نمایندگی کند. همین اصل حکومت مردم بر مردم و برای مردم را به نمایش می‌گذارد. رای دادن و اظهارنظر کردن در مورد ایجاد و بقای یک قدرت سیاسی، نخستین نقشی است که یک شهروند برای تعیین سرنوشت خود بازی می‌کند. رای نه تنها یک مکلفیت مدنی و یا یک مسوولیت اجتماعی بلکه حق مدنی و طبیعی هر شهروند است که از آن براساس فکر و اندیشه خویش آزادانه برای تعیین سرنوشت خود استفاده می‌کند. در نتیجه فضای اعتماد میان شهروندان و قدرت حاکمه ایجاد می‌گردد. مردم با رای دادن حق بشری خویش را عملی ساخته و شهروندان در زندگی سیاسی کشورشان از طریق آن به‌طور مستقیم و یا غیرمستقیم با انتخاب زعیم مملکت و یا نمایندگان‌شان سهم می‌گیرند و اراده خویش را در نظام سیاسی و برنامه‌های آن بازتاب می‌دهند. رای از نظر اسلام نوعی از بیعت میان شهروندان و اولی‌الامرشان است و یا در فلسفه سیاسی رای دادن شکلی از یک قرارداد اجتماعی است که میان مردم و حکمروایان عقد می‌شود.
در روند انتخابات شهروندان، کاندیداها و دولت هرکدام دارای حقوق و مکلفیت‌هایی می‌باشد که با مراعات آن یک انتخابات مشروع به‌وجود می‌آید. بنا حقوق و مکلفیت‌های اطراف ذی‌دخل در انتخابات را می‌توان به سه بخش تقسیم کرد:

۱- حقوق و مکلفیت‌های شهروندان

- هر شهروند بالغ واجد شرایط حق دارد تا بدون هر نوع تبعیض در پروسه رای‌دهی شرکت کند.
- هر شهروند حق دارد تا در برابر مرجع و یا مراجعی که در مقابل اجرای حق مدنی و سیاسی‌اش مانع ایجاد می‌کند، اقامه دعوا کند. هم‌چنان دسترسی به مراکز رای‌دهی از حقوق مدنی و سیاسی هر شهر وند واجد شرایط محسوب می‌گردد. همه شهروندان بدون تبعیض در اجرای حقوق مدنی و سیاسی‌شان از شرایط و امکانات مساوی برخوردار هستند.
- رای، حق شخصی یک شهروند بوده که از مصوونیت خاص برخوردار است و به‌طور سری انجام می‌گیرد و هیچ‌کس حق افشای آن را ندارد.

۲- حقوق و مکلفیت‌های نامزدان

- دولت‌ها مکلف هستند که برای شهروندان‌شان، زمینه شرکت در انتخابات را فراهم سازند.
- هر شهروند واجد شرایط حق دارد تا در زندگی سیاسی کشورش نقش بازی کند و زمام امور مملکت خویش را به‌دست گیرد و آزادانه براساس قانون و مشخصات وضع شده خود را نامزد کند.
- هر شهروند حق دارد عضویت یک حزب سیاسی و یا یک جریان سیاسی را داشته باشد.
- هر شهروند حق دارد به تنهایی و یا همراه با دیگر هم‌فکران خویش آزادانه افکار سیاسی خویش را بیان کند. در نقاط مختلف کشورش آزادانه نقل و مکان کرده و تبلیغات انتخاباتی را مثل سایر کاندیداها و احزاب انجام دهد.
- هر نامزد حق دارد با شرایط مشابه از رسانه‌های دولتی استفاده کند و تبلیغات خویش را به راه اندازد تا مردم را از برنامه و افکارش آگاه سازد.
- هر نامزد حق دارد تا از امکانات امنیتی لازم در جریان انتخابات برخوردارد باشد تا جان و مال وی در جریان این پروسه مصوون باشد.
- هر نامزد حق دارد در صورت پای‌مال شدن حقوقش به نهادهای عدلی و قضایی و یا مراجع ذی‌ربط مراجعه کند و در مورد تجاوز بر حقوق سیاسی و انتخاباتی خویش اقامه دعوا کند.
- هر نامزد مکلف است تا به آزادی دیگران احترام بگذارد.
- هر نامزد و یا حزب خود را متعهد به قبول نتایج انتخابات دانسته و آن را بپذیرد.

۳- حقوق و مکلفیت‌های دولت

- دولت مکلف است تا برای برگزاری انتخابات براساس قانون اساسی، قوانین و لوایح و نهادهای لازم را وضع کند؛ به نحوی که متضمن یک انتخابات شفاف، مشروع و عادلانه باشد.
- برای پروسه ثبت‌نام رای‌دهندگان زمینه‌های لازم را بدون تبعیض به‌شکل بی‌طرفانه فراهم کند.
- معیارهای لازم را برای واجدین شرایط وضع کند.
- امکانات مالی لازم را برای همه نامزدان به‌شکل عادلانه فراهم سازد تا رقابت به‌شکل عادلانه در میان نامزدان صورت بگیرد.
- دولت برنامه‌های مناسب را برای آگاهی شهروندان از پروسه انتخابات و حقوق‌شان براه اندازد تا مردم از همه حقوق خویش آگاه و مستفید شوند.
- دولت اقدامات سیاسی و نهادی لازم را برای تضمین یک انتخابات آزاد و عادلانه اتخاذ کند به نحوی که یک میکانیزم مستقل و بی‌طرف را شکل دهد تا بر پروسه انتخابات اعم از ثبت‌نام، نحوه رای‌دهی و تهیه نتایج نظارت کند.
- دولت، احزاب و کاندیداها را تشویق کند تا به‌طور شفاف تبلیغات انتخاباتی خویش را انجام دهند و از تبلیغات دروغین جلوگیری کند.
- دولت از قانونی بودن انتخابات اطمینان حاصل کند و برای جلوگیری از تقلب و اعمال غیرقانونی پروسه انتخابات را نظارت و کنترول کند.
- دولت مکلف است تا از نتایج نهایی و نحوه‌ی شمارش آرا اطمینان حاصل کند.
- دولت مکلف است تا آزادی تحرکات، اجتماعات و گردهمایی‌ها را به‌خصوص در زمان انتخابات آماده سازد.
- دولت مکلف است تا برای احزاب و کاندیداها زمینه‌هایی را فراهم سازد تا افکار و برنامه‌های سیاسی خویش را برای شهروندان برسانند و زمینه دسترسی به رسانه‌های دولتی و خدمات دولتی را به‌شکل یک‌نواخت و مساویانه برای همه مساعد سازد.
- رسانه‌های دولتی باید فعالیت‌های کاندید‌اها و احزاب را به‌شکل عادلانه و مساویانه نشر کنند.
- دولت اقدامات پیش‌گیرانه لازم را برای جلوگیری از تقلب در انتخابات روی‌دست گیرد و برای این منظور از اشخاص دارای سابقه خوب و دارای اهلیت و کفایت لازم استفاده کند.

ج: امنیت و نظارت

با توجه به مبانی و معیار یک انتخابات مشروع که به شرح و بیان آن پرداختیم، دو عنصر برای تحقق این مبانی و معیار ضروری است تا مردم مطمین شوند که انتخابات مورد نظر از مشروعیت لازم برخوردار است؛ یکی از این موارد تامین امنیت و دیگری حضور فعال ناظران ملی و بین‌المللی برای نظارت از انتخابات می‌باشد.
تامین امنیت
تامین امنیت از مکلفیت‌های اساسی دولت به‌شمار می‌رود؛ به‌ویژه زمانی‌که شهروندان برای تعیین سرنوشت خویش به پای صندوق‌های رای رفته در انتخابات شرکت می‌کنند. امنیت میزان مشارکت مردم را در انتخابات بالا برده و مبانی و معیارهای یک انتخابات مشروع را تحقق می‌بخشد. تامین امنیت هم‌چنان زندگی رای‌دهندگان و کاندیداها در مراحل مختلف پروسه انتخابات و پس از انتخابات را نیز شامل می‌گردد.
بدون تردید در نبود امنیت هیچ ممکن نیست شرایط و معیارهای یک انتخابات مشروع فراهم و تضمین شود. بدون امنیت ممکن نیست که ناظران ملی و بین‌المللی برای نظارت از انتخابات در مناطق مختلف حضور پیدا کنند؛ و هم‌چنین ناظرین قادر نخواهند شد تا از میزان مشارکت مردم، تطبیق پروسیجرهای لازم پیش‌بینی شده در قانون، عدم اجبار و تهدید مردم در آزادی انتخاب و سایر موارد پروسه انتخابات اطمینان حاصل کنند.
حضور ناظران ملی و بین‌المللی
هر انتخابات باید توسط مردم، نمایندگان احزاب و جریان‌های سیاسی، جامعه مدنی و ناظران رسمی ملی و بین‌المللی نظارت شود تا از شفافیت انتخابات اطمینان حاصل گردد. این نظارت برای برگزاری یک انتخابات آزاد و عادلانه ضروری است و به انتخابات اعتبار می‌دهد. زمانی‌که نهادهای مربوطه نتایج انتخابات را اعلام می‌دارند، در صورتی‌که میزان تخطی‌ها به حدی نباشد که مشروعیت انتخابات را زیر سوال ببرد، برای اطراف ذی‌دخل در انتخابات و کاندیداها لازم است تا نتایج انتخابات را بپذیرند. فرهنگ و اخلاق سیاسی ایجاب می‌کند تا طرف بازنده به طرف برنده کامیابی‌اش را تبریک عرض کند و برایش در پیش‌برد برنامه‌ها موفقیت آرزو کند.